Er is geen andere wereld dan deze
In het Zenboeddhisme is er niets meer dan deze ene wereld waarin we leven. Er is geen hemel of geen hel als andere plaatsen dan deze wereld. Wat niet wil zeggen dat we deze wereld niet tot een hemel of hel kunnen maken. Meestal zijn we met dat laatste drukdoende. Maar hoe je deze wereld ook wilt beschrijven, het is eenvoudigweg wat het is. Zoals de Boeddha zei: de dingen zijn zoals ze zijn.
In het boeddhisme kom je ook twee termen tegen die deze wereld beschrijven. Het bekendste is het woord samsara, de wereld van lijden, de wereld waarin we tot zekere hoogte een hel creëren voor onszelf en/of voor anderen. En dan is er deze wereld die nirvana is, de wereld van vreugde en vrede. En het bijzondere is dat het Zenboeddhisme zegt: samsara is nirvana, nirvana is samsara. Om te benadrukken, er is alleen maar deze ene wereld en het is zowel de wereld van lijden, als de wereld van vrede, van vreugde, van het einde van lijden. De wereld van boeddhaschap.
Die twee werelden zijn één wereld waarin je beiden constant tegenkomt. En omdat te begrijpen kan je het misschien het beste vergelijken met het licht van de zon. De zon die altijd schijnt ook al is de hemel bewolkt, ook al onweert het, regent het, sneeuwt het. De zon schijnt altijd en het is dankzij het licht van de zon dat we de wolken, de regen, de sneeuw kunnen onderscheiden. Het één sluit het andere niet uit. Dus samsara sluit nirvana niet uit, nirvana sluit samsara niet uit. In deze wereld van lijden kunnen we ons diepste zelf vinden, onze boeddhanatuur van vrede en vreugde, terwijl samsara eenvoudigweg doorgaat. Het één sluit het ander niet uit. Sterker nog, door samsara te herkennen als samsara, opent zich de weg naar nirvana. Zoals een lotus groeit met zijn wortels in de modder, de bloem boven het water in het licht. Eén geheel.
En dat maakt nogal wat uit wat onze beoefening betreft. We streven niet om iets anders te vinden dan wat nu is. We streven niet om een ander ‘ik’ te vinden, een ander zelf, of om andere omstandigheden te vinden. Juist door het verzachten, het ontspannen in wat nu is, vinden we ons Ware Zelf van vrede en vreugde terwijl ons lichaam blijft zoals het is, de omstandigheden blijven zoals ze zijn, en onze geest zo zijn eigenaardigheden heeft, zijn geschiedenis heeft. Het één sluit het ander niet uit.
Dus zit, verzacht en ontspan. Verzacht en ontspan in jezelf, in dit moment zoals het is. De hemel en de hel zijn maar denkbeelden die we op deze ene wereld projecteren. Ontspan eenvoudigweg in hoe de dingen zijn en dan zie dat er – figuurlijk gesproken – die lotus in je groeit met de wortels in samsara, de bloem, de lotusbloem zich openend in nirvana. Het is één geheel.
* * * * *
"Het één sluit het andere niet uit. Dus samsara sluit nirvana niet uit, nirvana sluit samsara niet uit. In deze wereld van lijden kunnen we ons diepste zelf vinden, onze boeddhanatuur van vrede en vreugde, terwijl samsara eenvoudigweg doorgaat."
