Deel zijn van een gemeenschap
In Den Haag is weer het spel begonnen om een regering te vormen. Een regering bestaande uit partijen die ieder hun eigen standpunten hebben en daar voor opkomen en soms hardnekkig aan vasthouden. En we kunnen allemaal zien dat wanneer partijleiders geen ruimte bieden aan de ander maar blijven vasthouden aan het eigen gelijk, dat er dan geen gezamenlijkheid kan ontstaan die nodig is om leiding te kunnen geven aan dit land.
En we kennen dit ook in ons eigen leven. Dat wanneer we vasthouden, soms krampachtig, aan het eigen gelijk, aan onze eigen standpunten en overtuigingen, we dan geen gemeenschappelijkheid kunnen vinden of ontwikkelen met anderen. We komen daardoor alleen te staan en zullen misschien gevoelens van eenzaamheid ontwikkelen. Iets wat tegenwoordig veel voorkomt.
Om samen te leven met anderen, om deel te zijn van een gemeenschap, al is het maar je dierbaren, je vrienden of collega’s, moeten we ruimte kunnen geven aan die anderen om ook te kunnen verwoorden wat zij vinden, waar zij van overtuigd zijn. En dat betekent dat we ook moeten kunnen loslaten, niet de ideeën die we hebben, de overtuigingen, maar het krampachtig vasthouden daaraan, het idee van het eigen gelijk. Mijn meester zei soms: “Een overtuiging is maar een overtuiging”. Kunnen we er wat lucht en ruimte in brengen? Hoe meer we vasthouden, hoe meer we ons afscheiden. Hoe meer we het krampachtig vasthouden loslaten, hoe meer er een gemeenschappelijkheid kan zijn.
In het boeddhisme wordt soms gesproken over het ‘onderscheidmakend bewustzijn’ en Zenmeester Dōgen in de Shōbōgenzō heeft het over onverlicht onderscheidmakend bewustzijn en verlicht onderscheidmakend bewustzijn. Hij ziet geen probleem in het feit dat we onderscheid maken. En maar goed ook: stel je voor dat we goed niet meer kunnen onderscheiden van kwaad, het heilzame van het onheilzame.
Onverlicht onderscheidmakend bewustzijn is wanneer we onderscheid maken op basis van ons kleine ik die krampachtig vasthoudt aan zijn eigen gelijk. Dan is dat bewustzijn als het ware gevangen in de kleine ruimte van het ik. En die ruimte lijkt apart te staan van de ruimte van een ander en de gemeenschap.
Verlicht onderscheidmakend bewustzijn is dat bewustzijn dat het grotere kan herkennen. Dat wat goed is voor mijzelf én voor de ander, voor mijzelf én de gemeenschap waartoe ik behoor, voor mijzelf én het gehele bestaan. Hoe dieper de verlichting, hoe ruimer dat veld is. Dus we laten de zintuigen helder worden naarmate de verlichting zich verdiept, naarmate we ons krampachtig vasthouden laten oplossen door te verzachten, te ontspannen, vriendelijk en ruim in onszelf te worden, vriendelijk en ruim naar de ander toe. Zodat we beter kunnen zien, beter kunnen horen, beter kunnen voelen wat de ander werkelijk ten diepste wil.
Onze overtuigingen, onze meningen zijn niet zonder waarde. Want er is veel goeds voortgekomen uit misschien een enkele gedachte die opkomt. Maar als die opkomt vanuit een onverlicht onderscheidend bewustzijn zal dat meestal draaien om wat is goed voor mij. En dan raken wij gevangen, en dan raken wij eenzaam.
Ik hoop dat ze de gemeenschappelijkheid in Den Haag kunnen vinden. Het zou ons allen ten goede komen.
* * * * *
"Verlicht onderscheidmakend bewustzijn is dat bewustzijn dat het grotere kan herkennen. Dat wat goed is voor mijzelf én voor de ander, voor mijzelf én de gemeenschap waartoe ik behoor, voor mijzelf én het gehele bestaan. Hoe dieper de verlichting, hoe ruimer dat veld is."
