Als een licht in de duisternis
Komende donderdag vieren we kerstmis, het christelijke feest van licht en van vrede, gesymboliseerd door een onschuldige baby in een kribbe in een stalletje in Bethlehem. We vieren dat feest van de vrede in een wereld vol geweld. Het geweld van vele oorlogen die gaande zijn, vele conflicten. Het geweld dat we zien op straat: de messteken, de terroristische aanvallen, de explosieven voor deuren van huizen en winkels. Het geweld binnen families waar soms de ouders het slachtoffer van zijn of de kinderen, de vrouw. We zien het geweld ook in de sociale media: de doodsverwensingen, de bedreigingen. We zien het geweld in de taal die mensen bezigen; in de politiek, maar ook in het sociale verkeer. En dan heb ik het nog niet gehad over het geweld in de vlees- en zuivelindustrie, het geweld wat wilde dieren wordt aangedaan, het geweld wat de aarde wordt aangedaan, het klimaat, de ecosystemen. Ook dat onschuldig kindje waarvan we de geboorte vieren, eindigt zijn leven door geweld, hangend aan een kruis. Dus het geweld is niet alleen van deze tijd, het is van alle tijden.
In de westerse filosofie wordt soms gezegd dat de mens twee kanten heeft, een goede en een kwade. En het komt erop neer het kwade te beteugelen en het goede te cultiveren. Een dualistische kijk op de mens. Het boeddhisme verschilt van deze filosofie in die zin dat het de mens maar één natuur toedicht: de boeddhanatuur. Geweld is niet inherent in ons aanwezig, als een latente kracht die alleen maar geactiveerd hoeft te worden door de omstandigheden. Het geweld komt voort uit onwetendheid. Haat en hebzucht komen voort uit onwetendheid, onwetendheid over onze ware natuur. Het niet ten diepste weten wie we zijn en wat we zijn. En het dus ook niet ten diepste weten dat we allen verbonden zijn, eigenlijk één natuur gezamenlijk dragen. Dus het is ook niet verwonderlijk dat Jezus aan het kruis zei: “Vader, vergeef hen, want ze weten niet wat ze doen.”
Diegenen die hun eigen natuur kennen, herkennen het feit dat het geweld voortkomt uit onwetendheid. Diegenen die niet hun eigen natuur kennen zijn altijd op zoek naar geluk en geweld is één facet van dat zoeken naar geluk. Zij die hun eigen natuur kennen hebben hun eigen innerlijk geluk gevonden en hoeven geen geweld meer toe te passen op een ander, want geweld maakt niet gelukkig en geweld is een uiting van ongeluk. Zij beseffen hun eenheid met al wat leeft.
Dus willen wij vrede vinden in onszelf, in ons eigen leven en meewerken aan een vrede in deze wereld, dan is de eerste taak die ons te wachten staat onszelf werkelijk te leren kennen. Om onwetendheid om te zetten in inzicht en wijsheid, om het geweld daarmee volledig los te laten. Waarlijk geweldloos te worden. De vrede van het hart kennen en vanuit die wetenschap handelen op een manier die goed is voor jezelf en voor de ander.
Dus laten we verzachten en ontspannen, de blik naar binnen keren en voorbij onze koan kijken. Voorbij dat gevoel dat geluk bemachtigd moet worden. Voorbij het idee dat geluk buiten onszelf ligt. Uiteindelijk is de diepe vrede en weten wie je waarlijk bent het grootste geluk. En zolang we dit blijven doen, is er een licht in de duisternis. Al blijft maar één persoon over die werkelijk bereid is zichzelf te vinden, is er licht in de duisternis. Dus houdt ook vast in het nieuwe jaar aan je beoefening. Niet alleen voor jezelf, maar voor deze wereld die het pad een beetje bijster is.
* * * * *
"Dus laten we verzachten en ontspannen, de blik naar binnen keren en voorbij onze koan kijken. Voorbij dat gevoel dat geluk bemachtigd moet worden. Voorbij het idee dat geluk buiten onszelf ligt. Uiteindelijk is de diepe vrede en weten wie je waarlijk bent het grootste geluk. En zolang we dit blijven doen, is er een licht in de duisternis."
