Wijsheid en mededogen
De leefregels vormen de basis, het fundament van onze beoefening. En die leefregels worden samengevat in wat wordt genoemd de Drie Zuivere Leefregels: doe geen kwaad, doe goed en zuiver je geest. In het Mahayanaboeddhisme en dus ook in Zen wordt die derde anders verwoord, wordt gezegd: doe goed voor anderen. En die derde drukt de bodhisattva-wens uit om al wat leeft van leed te bevrijden. Doe geen kwaad, doe goed, doe goed voor anderen. Ze zijn als het ware de beschrijving van het grote mededogen. Om geen onheilzaam handelen te verrichten en dat te doen wat goed is voor anderen en daarmee ook voor onszelf.
Zo vaak wordt in de boeddhistische beoefening de nadruk gelegd op wijsheid en dat is terecht. Want de Boeddha zelf zei al dat we het eind van lijden kunnen vinden door inzicht. Inzicht in wie en wat we waarlijk zijn. En wanneer we dat vinden, ons Ware Zelf, vinden we een grenzeloze vrijheid. Maar die vrijheid moet verankerd zijn in, wat wordt genoemd, het grote mededogen. Anders is die wijsheid als een stuurloos schip. Je kan het mededogen zien als de ballast in dat schip. Zonder ballast is de kans groot dat het schip op open zee kapseist en misschien wel ten onder gaat. En hoe vaak hebben we dat niet gezien in de wereld: mensen die met grote wijsheid spraken, mensen die het allemaal haarfijn konden uitleggen, ons konden inspireren. Maar omdat zij het aspect van mededogen niet kenden of geen aandacht aan gaven, gingen zij soms ten onder aan de schandalen of de eigen depressie, drank enz.
Wil het schip goed kunnen varen en koers kunnen houden, moet het gestabiliseerd zijn door de ballast. In onze beoefening is dat het mededogen. Het mededogen voor onszelf, voor de ander, voor al wat leeft, voor de wereld. Als er alleen maar mededogen is en geen wijsheid, of weinig wijsheid, is het schip ook vrij stuurloos en kan het niet tot toevlucht dienen voor onszelf en voor de ander. Dus het schip van de Dharma, de toevlucht voor onszelf en anderen, is de wijsheid samen met mededogen. Zoals gezegd wordt: wijsheid zonder mededogen, is geen echte wijsheid, hoogstens kennis. En mededogen zonder wijsheid is geen echt mededogen.
In onze beoefening, in dit zitten van ons, beginnen we met te verzachten, te ontspannen, ons open te stellen voor wie en wat we nu zijn. Ons open te stellen voor de ruimte om ons heen en wie die ruimte delen, voor de wereld van dit moment. Eenvoudigweg zijn met, zonder dat onze geest commentaar blijft leveren, bekritiseert, becommentarieert. Met andere woorden met een stil hart en geest. Daar begint mededogen. Het ruimte kunnen geven aan ‘wat is’ met een open hart en geest. En in die openheid kan de wijsheid komen, het inzicht in wat we waarlijk zijn, wat we waarachtig zijn.
Dus verzacht en ontspan. Vergeet nooit het aspect van mededogen in je meditatie, in het dagelijks leven. Werk aan dit fundament en dan zal je beoefening je steeds dieper brengen in de wijsheid die daarop gebouwd wordt.
* * * * *
"Eenvoudigweg zijn met, zonder dat onze geest commentaar blijft leveren, bekritiseert, becommentarieert. Met andere woorden met een stil hart en geest. Daar begint mededogen. Het ruimte kunnen geven aan ‘wat is’ met een open hart en geest. En in die openheid kan de wijsheid komen, het inzicht in wat we waarlijk zijn, wat we waarachtig zijn."
