Aandacht

Toen ik naar het klooster ging om monnik te worden, werd me allereerst geleerd om de dingen met aandacht te doen. Met name aandacht voor de kleine zaken van het leven zoals je schoenen recht zetten en op een plek waar niemand erover kan vallen, of netjes en geordend werken in de keuken of op tijd zijn voor de meditatie en andere activiteiten. De bedoeling was niet om dat geordend leven en die netheid als doel op zich te hebben of te maken, maar om te leren de aandacht erbij te houden, de dingen met aandacht te doen zonder voortdurend afgeleid te zijn door gedachten. Voor mij persoonlijk was de zitmeditatie toen het belangrijkste wat er in de dag plaatsvond en al het andere was er, voor wat mij betreft, alleen maar zodat het klooster kon functioneren en bestaan. Ik was toen nog hevig op zoek naar een verlichtingservaring, dat in het Japans ook 'kensho' genoemd wordt. Pas later besefte ik dat er in wezen weinig verschil is tussen het zitten in meditatie en het doen van de dingen met aandacht en gewaarzijn. Wanneer de kleine dingen in het leven niet belangrijk gevonden worden en we ze doen met weinig aandacht en met weinig liefde - en we richten onze aandacht alleen maar op dat, waarvan we voor onszelf hebben besloten dat de belangrijke dingen in ons leven zijn, - dan hebben we een scheiding in de ene realiteit van het leven aangebracht. Deze scheiding komt voort uit een geest die 'iets' zoekt of naar 'iets' verlangt. Dit is een geest die de dingen beziet als belangrijk en niet zo belangrijk, prettig en leuk en saai en vervelend, enz. Leven met zo'n geest brengt nooit innerlijke vrede en geluk.
Wanneer we mediteren zijn we twee dingen aan het doen; het eerste is dat we loslaten en rusten in het moment; we gaan niet mee met de gedachten, de herinneringen en de emoties die voorbij komen. Maar er is ook een ander element en dat is het onderzoek. Het onderzoek van de relatie die we hebben met het moment en met name met onze geest en lichaam in dat moment. Wat is het dat zit? Wat is het dat gewaar is? Wanneer we stil zitten in meditatie, hebben we een unieke gelegenheid om dat te onderzoeken. Maar het houdt niet op met de zitmeditatie. Er moet ook een dagelijks leven geleefd worden. In dat dagelijks leven doen we vele dingen die misschien niet zo belangrijk lijken maar waarbij we hetzelfde kunnen onderzoeken, want uiteindelijk zijn we met onze geest en ons lichaam deel van elk moment van het leven, hoe onbelangrijk dat moment ook mag lijken. In elk moment kunnen we kijken naar de relatie die we ermee hebben. Elk moment geeft ons de gelegenheid om te onderzoeken en tot een dieper inzicht te komen. En dat maakt elk moment bijzonder. Wanneer we de verhalen over de beroemde zenmeesters lezen, dan lezen we dat de verlichting vaak niet in de meditatiezaal doorbrak maar ergens tijdens de dag, gedurende het doen van hele alledaagse dingen zoals water halen, tuinieren of eenvoudigweg even stil zitten. Opeens brak het inzicht door wat het is dat zit, wat gewaar is, wat de relatie is tussen ons en het leven zelf. Dit inzicht is altijd het resultaat van jaren het oefening in meditatie en aandacht!
Wanneer we aan het eind van de avond buigingen maken - buigen zijn deel van het ceremonieel in de boeddhistische traditie - dan maken we die buigingen niet voor een bepaalde reden of voor een bepaald doel. We buigen ook niet naar 'iets' of iemand. We buigen eenvoudigweg om onze meditatie tot uiting te brengen in die handeling. Daarbij kunnen we kijken naar de relatie die we hebben tot het buigen en de relatie die we hebben tot onze geest en ons lichaam terwijl we buigen. Wat is het dat buigt? En wanneer we een innerlijk protest voelen is de vraag: 'Wat is het dat niet wil buigen, dat niet kan geven in dit moment?' We proberen geen rationeel antwoord te vinden maar eenvoudigweg waar te nemen. En in dat stille waarnemen kan een begrip en inzicht naar boven komen. Elke dag en in elk moment van de dag hebben we de gelegenheid om te kijken en waar te nemen terwijl we met aandacht onze schoenen weg zetten, onze jas ophangen, fietsen, aan het koken of afwassen zijn. En het is die aandacht, met name voor de kleine dingen in het dagelijks leven, dat ons uiteindelijk doet beseffen dat al die zogenaamde onbelangrijke of 'saaie' momenten zelf het leven is. Dat er niets anders te vinden is dan het leven in dit ene moment. We ontdekken ook dat wij het leven zelf zijn en er niet gescheiden van zijn alsof we ergens aan de oever staan en de rivier van het leven langs zien stromen. Het mag soms zo lijken maar kijk en onderzoek; er is 'geen twee' zoals de grote Chinese zenmeester Sosan het vaak uitdrukte. Het is door dit inzicht dat het verlangen naar 'iets', of om 'iets' te zijn (dat anders is dan dat we nu zijn) begint weg te smelten. Waarlijke vrede en de glimlach kan dan doorbreken. Het zit in elk moment! Of dat nu hier in meditatie is of straks bij de thee of thuis voor de televisie. En net als bij het buigen, wanneer we het afwassen gaan doen eenvoudigweg voor het afwassen, het koken voor het koken, enz., en het niet beoordelen als minder belangrijk of saai - en naar afleiding gaan zoeken, hetzij in ons hoofd of om ons heen -, dan beginnen we waarlijk uiting te geven aan het diepste inzicht, aan de verlichting zelf - of we daar nu bewust van zijn of niet is op zich niet zo belangrijk. Het hart is tot rust gekomen; het rust hier, nu, in dit moment. Er is geen scheiding meer en daardoor niets dat we hoeven te zoeken of te vinden.