Meditatie

Dit artikel is een vervolg op Juiste inspanning en juiste aandacht.

Factor acht van het Achtvoudige Pad is ‘juiste meditatie’. Juiste meditatie is niet zozeer een activiteit die we doen maar meer een staat van zijn. Wanneer we ‘juist’ mediteren, zijn we volledig één met wat we het ‘hier en nu’ noemen en dat betekent één zijn met de staat van zijn die we in het hier en nu ervaren, of dat nu een ontspannen en gelukkige mentale en fysieke staat is of niet. Of we nu druk zijn in ons hoofd, gestrest, vrolijk zijn of verdrietig, pijn hebben of niet, het doet er niet zoveel toe. We zijn er volledig één mee. Eigenlijk is deze formulering niet geheel juist want feitelijk we zijn nooit niet één met wat we zijn maar in ons hoofd kan het soms heel anders lijken.

Uit: Buddha Recognizes Buddha, hoofdstuk 4.

“Ik was, ben en zal onmiddellijk met het universum verlicht zijn”.¹

In het vorige hoofdstuk [De Schipper] sprak ik over de onbestendige aard van het zelf en zijn onderlinge verbondenheid met heel het universum. Ik zou nog iets meer willen zeggen over de werking van die onderlinge verbondenheid, die al naar gelang onze benadering samsara of nirvana kan zijn. Door de illusie van een afzonderlijk zelf en de daaraan verbonden zorgen over te geven aan de realiteit van dit, ontstaat diepe vrede. De twijfels en verwarring van het leven, de angsten en verlangens, dat alles kan worden overgegeven in zazen. Zoveel vertrouwen in zazen moet je wel hebben. Als we dat doen, is er het kennen van onszelf in de wereld en een diep gevoel van verbondenheid met de wereld. Dit is geen relatie tussen onszelf en de wereld, zoals tussen twee dingen – het is de werking van het geheel in het deel en van het deel in het geheel. Deze wederzijdse werking kan alleen gerealiseerd worden als we niet langer vasthouden aan onze afgescheidenheid en ons overgeven aan de werkelijkheid van het huidige moment. Dan ondervinden we dat de concrete omstandigheden van het leven ons richting geven.

De afgelopen weken hebben we in de Dharmatoevlucht twee factoren van het Achtvoudige Pad besproken; juiste inspanning, factor 6, en juiste aandacht, factor 7. Beide factoren ondersteunen factor 8 ‘juiste meditatie’.

De Boeddha vergeleek juiste inspanning soms met het stemmen van een luit. Zijn de snaren te slap, dan brengt de luit amper geluid voort. Zijn de snaren echter te strak gespannen, dan klinkt de luit lelijk en schel. Een juiste spanning van de snaren is nodig willen ze een mooi geluid voortbrengen.

Uit: Buddha Recognizes Buddha, hoofdstuk 3.

Als we een glimp willen opvangen van de eeuwigheid moeten we de bereidheid hebben tijdsduur los te laten. Als we tijd loslaten, laten we ook al onze toekomstige hemelen los. Een van de archetypische vormen van de hemel is de simplistische notie van het eeuwigdurende leven, maar zelfs de voorstelling dat ons in ons huidige leven nog wat tijd rest is eigenlijk al het zoeken van toevlucht in een soort hemel. Als we weten dat we maar weinig tijd hebben, wordt het moment heel waardevol, en toch kunnen we ons maar moeilijk overgeven zo lang we naar een hemel zoeken. Het is gemakkelijker gezegd dan gedaan: leven in het nu.

Uit: Buddha Recognizes Buddha, hoofdstuk 2

Iedereen wil wel weten wat de zin van het leven is, maar sommige mensen kunnen de behoefte om de betekenis van het leven te onderzoeken niet negeren. Die behoefte kan in ons zijn gewekt door bepaalde ervaringen, of misschien voelen we die wens al zo lang als we ons kunnen herinneren. Wie die roep kent, weet ook hoe hardnekkig hij aanwezig blijft. Als we hem eenmaal hebben gehoord, kunnen we ons wel verbergen door van afleiding naar afleiding te hollen, maar zodra de drukte van het leven maar even stilvalt is hij er weer, wachtend op onze respons.

Het is begrijpelijk dat je je soms ontmoedigd voelt omdat je denkt dat je geen vordering maakt op de spirituele reis, maar eenvoudigweg het feit dat je je aangetrokken voelt tot het boeddhisme en iets aan je spirituele ontwikkeling wilt doen is al een zeldzame en waardevolle zaak. Het maakt niet uit hoe klein of kwetsbaar dat vonkje op dit moment is: het is er, en alleen al door dit artikel te lezen handel je ernaar. Die kleine vonk – het ontwaken van de boeddhanatuur – zal je blijven roepen en zolang je niet opgeeft, zal de weg vooruit zich voor je openen.